Aidsoverdracht van moeder naar kind

In het Engelse taalgebied wordt gesproken over PMTCT, wat de afkorting is voor Preventing Mother To Child Transmission. Je zou het wreed kunnen noemen dat bij de geboorte de kiem voor de verwoesting al in het jonge lichaam is aangebracht. De besmette baby zal na kortere of langere tijd aids ontwikkelen. Soms zal zijn leven erg kort zijn, maar soms kan het jaren duren voor de dood hem te pakken krijgt. Mocht de nieuwe mens in de moderne geneeskunde terechtkomen, dan kan het leven veel langer duren, maar zal op zijn minst onderworpen zijn aan een dwingende regelmaat en het gebruik van veel medicijnen.

In Zuid-Afrika wordt het percentage mensen dat besmet is met aids/hiv geschat op ongeveer 40 procent van de sexueel actieve bevolking. Het aantal kinderen dat rond de geboorte besmet wordt, is dan ook zeer aanzienlijk. De ramp die zich voltrekt in sommige gebieden is vele malen groter dan een Tsunami. Als bescheiden groepje kunnen we weinig aan dit grote leed doen. Wel kunnen we proberen om lokaal - in Vaalwater - de situatie een beetje helpen te verbeteren. Dat verbetering mogelijk is, staat vast. In Nederland is het aantal hiv-besmettingen van moeder naar kind teruggebracht naar nul.

Volgens schattingen besmet ongeveer 40 procent van de hiv-besmette moeders hun baby: Vaak wordt de besmetting overgedragen tijdens het geboorteproces. Vooral bij heftige geboortes zoals bij het inknippen en bij tangverlossing, neemt de kans toe. Ook bij borstvoeding is er kans op besmetting. Volgens diverse publicaties bedraagt die kans zo'n 15 procent. Besmetting in de baarmoeder treedt niet vaak op. Alleen als de baarmoeder is aangetast, bestaat er een kans.

Door hiv-remmers te geven, wordt de zogenoemde viral load verlaagd. Naarmate het aantal virusdeeltjes bij een hiv-drager lager is, wordt de kans op overdracht van de infectie kleiner.Het verlagen van 'viral load' kan al door het gebruiken van één hiv-remmer. De kans echter dat dan resistentie ontstaat is zeer groot. De monotherapie die in veel ontwikkelingslanden wordt gebruikt, wordt om die reden in de geneeskunde dan ook als onethisch verworpen. De kans dat de moeder en de toch besmette baby met een moeilijke te behandelen hiv-virus besmet blijven, is immers aanzienlijk.

Om resistentie te voorkomen wordt gebruik gemaakt van de combinatie van een aantal hiv-remmers. Bij het gebruik van drie remmers is de kans op resistentie klein. Om die reden wordt bij de aids-bestrijding dan ook gebruik gemaakt van de zogenoemde triple-therapie.
Als deze behandeling al vroeg in de zwangerschap gestart en volgehouden wordt, neemt het aantal virusdeeltjes in de moeder sterk af en slinkt de kans dat ook de baby besmet raakt.

Om een triple-therapie te kunnen toepassen, zijn er echter nogal wat zaken vereist.

a) Het opsporen van zwangere vrouwen die besmet zijn met het hiv.

Nog niet zo lang geleden waren aids/hiv-patienten een soort verschoppelingen in de maatschappij. Ook in ons land was dat het geval. Om dit te voorkomen is het zaak voorzichtig om te springen met de informatie of iemand wel of niet positief is. Ook is een goede voorlichting natuurlijk erg belangrijk, zeker voor de langere termijn.

b) De regelmaat van medicatie.

Als besmetting is vastgesteld, moeten de medicijnen met een grote regelmaat worden ingenomen. Deze therapietrouw is in Westerse landen al moeilijk. Bovendien maakt het leven in een locatie het er niet gemakkelijker op.

c) Hiv-medicijnen moeten goedkoper.

Ook al verstrekt de overheid in sommige gevallen de medicijnen gratis en worden in Zuid-Afrika de medicijnen goedkoop geproduceerd, voor veel mensen zijn ze nauwelijks te betalen.

Is aan bovenstaande voorwaarden voldaan, dan neemt de kans op besmetting voor of tijdens de geboorte aanzienlijk af. Blijft over de kans op besmetting via borstvoeding. En die is nog altijd zo'n vijftien procent.

In de Afrikaanse cultuur is het moeilijk voor te stellen om je kind niet met borstvoeding groot te brengen. Alleen al de sociale controle bevordert het geven van de borstvoeding. Een mogelijke oplossing voor dit probleem, zijn medicijnen die de melkproductie stoppen. Het is dan wel te hopen dat een vriendelijke tante haar melk niet ter beschikking stelt. Want ook flesvoeding is - met het oog op de schaarste aan hygiënisch zuiver water - levert zo haar problemen op.

Het voorkomen van de overdracht van hiv van moeder op kind, lijkt medisch gezien goed mogelijk. Want mocht het zo zijn dat een baby toch licht besmet raakt, dan wordt deze besmetting hopelijk teniet gedaan door de baby tijdens de eerste maand van zijn/haar leven hiv-remmers te geven.

Toch is het geen eenvoudige zaak. Het medische aspect is immers slechts een van de vele. Ook problemen van van sociale, psychologische, organisatorische en financiële aard spelen een rol. Juist aan die aspecten probeert de Waterberg Welfare Society (WWS) aandacht te besteden. Door met zijn vele connecties in de gemeenschap een kraamkliniek te helpen opbouwen en in stand te houden, zou het moeten lukken meer jonge mensen een leven te laten beginnen zonder de loodzware besmetting met hiv.